Stopa prawidłowo zbudowana:
opiera się o podłoże (w warunkach obciążenia) trzema punktami: guzem kości piętowej oraz głowami pierwszej i piątej kości śródstopia.
- Stopa prawidłowa, oglądana w pozycji stojącej, ma od strony przyśrodkowej łagodny łuk, opierający się o podłoże piętą i śródstopiem.
- Pięta widziana od tyłu jest przedłużeniem goleni i jest prawie prostopadła do podłoża.
- Odbicie takiej stopy, czyli ślad postawiony przez bosą stopę na papierze, tzw. plantokonturogram, wykazuje charakterystyczne wgłębienie (ubytek po stronie przyśrodkowej).
STOPA PŁASKO- KOŚLAWA STATYCZNA
Stopa w tym przypadku posiada niski lub obniżający się łuk podłużny, który jest wynikiem niewydolności układu mięśniowo więzadłowego. Dodatkowo może wystąpić koślawe ustawienie stępu, pronacja i odwiedzenie przodostopia. Uogólniona wiotkość tkanek miękkich związana z tą wadą, może występować w sposób izolowany, bądź jednocześnie ze skróceniem ścięgna Achillesa, anomaliami anatomicznymi ścięgien lub kości.
STOPA PŁASKA OBJAWOWA LUB BEZOBJAWOWA:
Stopa płasko koślawa objawowa
Objawy jakie mogą wystąpić to ból, zmniejszona wydolność statyczna, zaburzenia parametrów chodu i inne dysfunkcje narządu ruchu. Zalicza się tu:
-stopa płasko koślawa statyczna ze skróceniem ścięgna Achillesa,
-stopa płasko koślawa uwarunkowana obecnością dodatkowej kości łódkowatej, lub istnieniem koalicji kości stępu,
-stopa płasko koślawa wynikająca z istnienia defektu neurologicznego,
-nadmierna uogólniona wiotkość tkanki łącznej o charakterze choroby układowej,
-deformacje stopy wynikające z istnienia zaburzeń narządu ruchu w obrębie bioder lub kolan
Leczenie:
W przypadku skrócenia ścięgna Achillesa u dziecka do piątego roku życia, leczenie polega na obserwacji i ewentualnym rozciąganiu mięśnia trójgłowego łydki (głównie mięśnia brzuchatego łydki !!!ćwiczenia powinny być wykonywane w pozycji pośredniej stępu- w skorygowanej koślawości!!!) i unikaniu chodzenia na palcach. U starszych dzieci, bądź przy braku poprawy możliwa jest konieczność operacyjnego wydłużenia ścięgna Achillesa. Leczenie pozostałych odmian deformacji przebiega zgodnie z etiologią.
W przypadku dużej bolesności, bądź zaawansowanej deformacji, można zastosować specjalne korekcyjne wkładki ortopedyczne, w celu zmniejszenia dolegliwości bólowych, bądź w celu odroczenia leczenia operacyjnego, aż do osiągnięcia przez pacjenta odpowiedniego wieku.
Stopa płasko koślawa bezobjawowa
Występuje znacznie częściej i właśnie w tym przypadku stosowane jest określenie „stopa płasko koślawa statyczna”. Jest wariantem rozwojowym stopy dziecięcej. Zachowana zostaje pełna ruchomość stopy, nie występują dolegliwości i zaburzenia morfologiczne. Jest natomiast skłonność do spontanicznej remisji.
Przy diagnozowaniu należy uwzględnić wariant anatomiczny fizjologicznej stopy dziecięcej (stopa płasko koślawa statyczna wiotka), która często niesłusznie kwalifikowana jest do patologii stóp.
Zalicza się tu:
-stopa płasko koślawa wiotka:
Zniekształcenie jest widoczne głownie w pozycji stojącej (obniżenie, lub zniesienie sklepienia podłużnego stopy i niewielka koślawość stępu), natomiast podczas odciążenia stopy, wysklepienie jest prawidłowe. Na powstanie tego zniekształcenia składa się wiotkość tkanki łącznej oraz czynniki kulturowe i środowiskowe. Stopa płasko koślawa wiotka w wieku dziecięcym jest zjawiskiem fizjologicznym
Leczenie:
U dzieci polega jedynie na okresowej obserwacji, na doborzeodpowiedniego obuwia, oraz na unikaniu chodzenia na palcach.
Stopa płasko koślawa utrwalona:
Powstaje z nieleczonej stopy płasko koślawej statycznej wiotkiej, lub płasko koślawej statycznej ze skróceniem ścięgna Achillesa. Zniekształcenia te z biegiem lat mogą przejść w zniekształcenia strukturalne. Dochodzą zmiany zwyrodnieniowe stawów i brak możliwości biernej i czynnej korekcji.
Leczenie polega na noszeniu odpowiednio dobranych wkładek korygujących. W skrajnych przypadkach stosuje się leczenie operacyjne.
STOPA PŁASKA POPRZECZNIE
Tej wadzie stopy towarzyszy najczęściej niedomoga mięśniowa i więzadłowa. Deformacja ta polega na obniżeniu kości śródstopia i spłaszczeniu łuku poprzecznego przedniego. Najczęściej spotyka się ją u młodych kobiet, czasem wspólnie z deformacją zwaną paluchem koślawym. Nadmiernie obciążony łuk poprzeczny stopy zostaje spłaszczony. Dodatkowo występuje znaczna bolesność, która związana jest z tworzeniem się odcisku między główkami drugiej i trzeciej kości śródstopia (przednia część podeszwy stopy). U dzieci zazwyczaj wada przebiega bezboleśnie.
Leczenie:
- polega na stosowaniu specjalnych wkładek odciążających głowy kości śródstopia
- W bardziej zaawansowanych przypadkach stosowane jest leczenie operacyjne.
STOPA SPŁASZCZONA (splay foot)
Występuje u osób dorosłych, częściej u kobiet. Daje obraz „szerokiej stopy”. Przyczyną jest niedomoga mięśniowo więzadłowa w obrębie przodostopia. I i V kość śródstopia ustawiają się szpotawo. Czasem towarzyszy temu tzw.paluch koślawy. Stopa jest bolesna w obrębie przodostopia, a w okolicach głów I i V kości śródstopia powstają obtarcia i odciski.
Leczenie
- można rozpocząć od noszenia wkładek korekcyjnych z wyniosłością metatarsalną unoszącą łuk poprzeczny stopy. Jeśli jednak to nie przynosi poprawy, konieczny jest zabieg operacyjny.
PALUCH KOŚLAWY (HALLUX VALGUS)
Określenie to oznacza doboczne odwiedzenie palucha (koślawość) z jednoczesnym szpotawym ustawieniem I kości śródstopia
Przyczyny:
- Etiologia schorzenia nie jest do końca wyjaśniona. Niewątpliwie znaczenie mają skłonności rodzinne. U podłoża tego schorzenia leży rozluźnienie aparatu więzadłowego stopy, oraz dysbalans mięśniowy.
Przebieg:
- Zniekształcenie to występuje najczęściej u kobiet, zwłaszcza w przypadku stopy poprzecznie płaskiej, gdyż rozsunięcie kości śródstopia zmienia warunki pracy przywodziciela palucha.
- Wyraźne jest „wystawanie” głowy I kości śródstopia oraz „podkładanie” palucha pod sąsiednie palce (niekiedy nakładanie). Czasem deformacji tej towarzyszy szponiaste ustawienie pozostałych palców.
- Często występują dolegliwości bólowe w okolicy I stawu śródstopno-palcowego. Z powodu wypłaszczenia łuku poprzecznego stopy, ból może pojawić się również po stronie podeszwowej w okolicy głów II i III kości śródstopia.
- Z czasem pojawia się podwichnięcie lub zwichnięcie w stawie śródstopno-palcowym I.
- W pozycji stojącej zniekształcenie zawsze zwiększa się.
- W przypadku dużych zmian paluch, a czasem nawet i pozostałe palce zaledwie stykają się z podłożem, a podczas chodzenia nie współdziałają w fazie odbicia.
Leczenie:
- Jak dotąd jedyną skuteczną metodą leczenia Palucha Koślawego jest zabieg operacyjny. Najnowsze techniki operacyjne dają możliwość szybkiego powrotu do sprawności. Odpowiednio wczesne rozpoczęcie leczenia i prawidłowo dobrana metoda (w zależności od stopnia koślawości), zwiększa skuteczność zabiegu i zabezpiecza przed późniejszym powrotem deformacji.
- Stosowanie tzw. wkładek metatarsalnych, czyli unoszących (korygujących) łuk poprzeczny stopy, daje efekty jedynie w przypadku deformacji niewielkiego stopnia. Jednak przy większych zniekształceniach mogą doskonale pomóc w zniesieniu dolegliwości bólowych. Stosowanie tego typu wkładek po zabiegu operacyjnym może dodatkowo przedłużyć efekt korekcji i zwiększyć komfort chodzenia.
NERWIAK MORTONA (metatarsalgia)
Zespół ostrego , napadowego bólu odczuwany przy dłuższym chodzeniu lub staniu na podeszwie w przestrzeni między główkami III i IV, rzadziej II i III k.śródstopia. Ból może być odczuwany w opuszkach odpowiadających palców stóp. Dotyczy najczęściej kobiet między 40 a 60 rokiem życia.
Etiologia: przyczyna powstawania metatarsalgii nie jest do końca poznana. Przypuszcza się iż pod wpływem mikrourazów powstaje guzkowe zwłóknienie nerwu palcowego i otaczających go drobnych naczyń, pojawia się podskórny nerwiak podeszwowy.
W różnicowaniu należy uwzględnić ucisk nerwu przez wyrośl kostną lub osteofit, bolesne poprzeczne płaskostopie, zapalenie kaletki, tłuszczak, chrzestniak.
Leczenie: ograniczenie stania i chodzenia, noszenie wygodnego obuwia z poprzeczną wkładką metatarsalną pod śródstopiem, masaż w celu polepszenia ukrwienia i zwalczania przykurczów. Można zastosować miejscowo lignokainę i sterydy, jeżeli leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, konieczny jest zabieg chirurgiczny.
PALUCH SZTYWNY BOLESNY
(hallux rigidus)
Objawy:
- znaczne ograniczenie ruchomości w stawie śródstopno-palcowym pierwszym- ograniczenie zgięcia i wyprostu
- kształt palucha nie odbiega od normy, natomiast staw ulega poszerzeniu
- znaczne dolegliwości bólowe utrudniające chodzenie
Przyczyny:
- zmiany zwyrodnieniowe
Leczenie:
- leczenie polega na wykonaniu korekcyjnego zabiegu operacyjnego
- głównym wskazaniem do leczenia operacyjnego jest ból w trakcie chodzenia, zmuszający pacjenta do stawiania stopy na jej zawnętrznym brzegu w celu zmniejszenia dolegliwości
CHÓD „GOŁĘBI”
Wada ta występuje u dzieci i przeważnie ustępuje do 6-7 roku życia. Chód „gołębi” polega na skręcaniu stóp do wewnątrz w trakcie chodu (w fazie podparcia) i przetaczania ich zewnętrznym brzegiem. Zwykle występuje symetrycznie (w obu kończynach). U dzieci z chodem „gołębim” często występują koślawe kolana i stopy płasko-koślawe.
Etiologia:
- przyczyna chodu „gołębiego” nie została do końca wyjaśniona
- wada ta może pojawić się w konsekwencji innych zaburzeń (neurologicznych, bądź ortopedycznych), wówczas możliwe jest ustalenie przyczyny
Leczenie:
- u dzieci leczenie nie jest konieczne
- jeżeli etiologia jest możliwa do ustalenia, leczenie powinno zostać dostosowane odpowiednio do przyczyny
FIZJOLOGICZNA SZPOTAWOŚĆ LUB KOŚLAWOŚĆ KOLAN
W okresie rozwojowym oś kończyn dolnych ulega zmianom. Po urodzeniu kończyny ustawione są szpotawo (wygięte na zewnatrz). Około 2 roku życia „wygięcie” przechodzi w koślawość (kolana ustawione do wewnątrz). U niektórych dzieci po rozpoczęciu chodzenia pojawia się nieznaczna szpotawość kolan. Pomiędzy 4-6 rokiem życia, koślawość i szpotawośc kolan samoistnie koryguje się. Jeżeli skrzywienie utrzymuje się powyżej 6 roku życia, należy ustalić ewentualną tego przyczynę:
- skłonności rodzinne (np. wiotkość)
- uogólnione ochodzenia układu kostnego i tkanki łącznej
- zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej
- nadwaga
Fizjologiczna koślawość kolan nie powinna przekraczać kilku stopni (odległość pomiędzi kostkami przyśrodkowymi przy złączonych kolanach nie powinna przekraczać 4cm). Fizjologiczna koślawośc jest największa w wieku pomiędzy 2,5, a 4 rokiem życia.
Leczenie:
- fizjologiczna koślawość kolan nie wymaga leczenia
- stosowanie specjalnych wkładek i obuwia korekcyjnego, nie ma uzasadnionego wpływu leczniczego
- rozsądnym postępowaniem jest fotografowanie dziecka przez rodziców w odstępach półrocznych, w celu kontrolowania poprawy osi kończyn dolnych
Szpotawość kończyn dolnych występuje zaraz po urodzeniu. Niepokój powinno wzbudzić występienie większej asymetrii kończyn (np. szpotawość tylko jednej kończyny).
U dzieci które wcześnie zaczynają chodzić czasem pojawia się zwiększona szpotawość kolan, oraz kompensacyjnie koślawe ustawienie stóp.
Leczenie:
- fizjologiczna szpotawość kolan ulega samoistnej korekcji pomiedzy 3, a 4 rokiem życia
- podobnie jak w fizjologicznej koślawosci kolan, zalecana jast fotograficzna dokumentacja postawy dziecka
- wskazaniem do ewentualnego badania radiologicznego jest zwiększanie się zniekształcenia, oraz asymetria zmian
- nie należy stosować obuwia i wkładek korekcyjnych podnoszących zewnętrzny brzeg stopy, gdyż utrwala to koślawość stóp
- niewskazane jest również zakładanie butów odwrotnie (prawego buta na lewą stopę)
ul. Trynitarska 15/1 
